واکاوی یک رفتار ناپسند اجتماعی و افطار گشایی با سفره های رنگین که به عنوان تجلی عقده گشایی شناخته شده است.

مهدی علی اکبری

رمضان از مصدر «رمض» به معناي شدت گرما و تابش آفتاب بر رمل ... معنا شده است. در اينجا سخن از گداخته شدن است و به تعبير لطيف‌تر دگرگون شدن در زير آفتاب گرم. لغت صوم و صيام از نظر شرع عبارت است از خودداري از كارهاي معين در زمان معين امام زين‌العابدين (ع) در صحيفه سجاديه در دعاي هنگام ورود به ماه رمضان، اين ماه را «شهر القيام» ناميده‌اند

اين كه ماه رمضان در بيان امام ماه قيام ناميده شده احتمال دارد به خاطر قيام براي خواندن نمازهاي مستحبي و قيام براي خوردن سحري باشد ولي قريب به یقين تنها اينها نيست و شايد به خاطر اين كه زمينه خودسازي انقلابي در ابعاد مختلف فردي و احتمالي در اين ماه بيشتر فراهم است شهرالقيام ناميده شده است. پيامبر گرامي (ص) اين ماه را ماه توبه، توبه يك حالت عالي انساني است به خاطر اين كه يك قيام اصلاحي و عليه خود اتفاق مي‌افتد . تعابير قرآن كريم در اين خصوص خيلي عجيب است: تاب و اصلح. يك قيام اصلاحي از درون آدمي قيام عليه خود، عليه اسراف‌كاريها و افراط‌كاريهاي خويش است رمضان شهر الله است چون زمينه رشد به ويژه در ليله‌القدر و تخلق به اخلاق‌الله در اين ماه بيشتر فراهم است. ماه رمضان ماه صبر است. ماه تقويت اراده و خويشتن‌داري. روزه صبري طولاني است بر جدايي از مهمترين عادتهايي كه همواره با زندگي امروز همراه است. ماه رمضان ماه همدردي است. در اين ماه بايد ثروتمند و فقير مساوي شوند و ثروتمند با درك فقر و گرسنگي به دادن خمس و زكات اموال در طول سال ترغيب شود. درك قيام، توجه حقيقي، صبر و خويشتن‌داري و همدردي با مستمندان مستلزم رعايت قاعدة اعتدال و ميانه‌روي و به تعبير قرآني، واقصدفي مشيك (1) (لقمان 19) مي‌باشد. اسراف از ريشه سَرَف به معناي تجاوز كردن از حد هر عملي و خروج از اعتدال است و در عبارت فيروز آبادي آمده است «السرف ضد القصد» تبذير نيز از ريشة بذر به معناي پاشيدن و استعاره از به هدر دادن دارايي‌هاست لذا اسراف دايره‌اي گسترده دارد و تبذير به بذل و بخشش و مانند آن از امور مالي محدود مي‌گردد. بدون شك يكي از آثار بسيار خطرناك و زيانبار اسراف و تبذير، ريخت و پاش، تجمل‌گرايي و سلب نعمات الهي است و نتيجة اين كفران نعمت عذاب الهي است. «لئن كفرهم ان عذابي لشديد» (ابراهيم 7). در علم اخلاق براي مبارزه با يك صفت زشت، ابتدا به شناخت ريشه يا ريشه‌ها و سپس مبارزه به آن توصيه مي‌شود و تنها در اين صورت است كه تلاش انسان به بار مي‌نشيند و او را از مصيبت رهايي مي‌بخشد. برپايي مراسم افطاري مسرفانه و تجملاتي در اين ماه عواملي دارد از جمله خودفروشي و تفاخر؛ در واقع اين روحيه پاسخي به روان نامتعادل و تخليه عقده‌هاي دروني است. فرد خارج شده از مسير اعتدال سعي دارد با اينگونه رفتارها سرپوشي بر كمبودهاي خود بگذارد تا به اين كار در اجتماع مطرح شده و شخصيت كسب كند. او با اين افطاري مي‌خواهد به عنوان انساني دست و دل باز و بي‌اعتنا به ثروت و برتر از ديگران مطرح شود. ولي مولاي متقيان علي (ع) عاقبت اين افراد را بي‌مقدار و خوار و زبون شدن مي‌داند. (ميزان الحمكه ج 1، ص 1661). و به تعبير قرآن حسن عاقبت، خاص پرهيزكاران است. «تلك الدار الاخره نجعلها للذين لايريدون علواً في الارض و لا فساداً و العاقبه للمتقين» (قصص، آيه 83). عامل ديگر رقابت و چشم و هم چشمي است. اين شيوه‌ي رفتار، خانواده‌ها را در يك مسابقه‌ي دائمي براي خودنمايي و تبرج مي‌كشاند چرا كه دائماً مي‌خواهند وسيله‌اي سوار شوند كه آخرين مدل باشد. به گونه‌اي سفره‌آرائي نمايند كه ديگران انگشت به دهان بمانند. اين فرهنگ باعث شكاف و اختلافات شديد خانوادگي و در نتيجه سلب آرامش و به هم ريختن كانون گرم خانواده‌ها مي‌شود. و لذت معنوي را از آنان مي‌گيرد. اين اسراف همان كاري را با مملكت مي‌كند كه دشمن مي‌خواهد، او به وسيله تحريم اقتصادي ضربه وارد مي‌كند و ما هم با اسراف و صرفه‌جويي نكردن ضربة او را تكميل مي‌كنيم. در آموزه‌هاي ديني بهترين بي‌نيازي بي‌نيازي نفس است و اين كه انسان از درون احساس دارايي نمايد. «خيرالغني غني النفس» (ميزان الحكمه، ج 3، ص 2305) عامل سون مي‌تواند ريشه در شخصيت اخلاقي فرد داشته باشد كسي كه به تجاوز و قانون‌شكني و گناه خو گرفته نمي‌تواند در مسائل مالي خودش هم فردي معتدل باشد. معتاد و سيگاري هم در عين حال كه به مضرات آن آگاهي دارد باز هم به سوزاندن سرمايه خود اقدام مي‌كند و اين به خاطر خارج شدن روح و جسم معتاد از اراده و اعتدال است. و سخن آخر اين كه در بحث الگودهي تبليغات و برنامه‌هاي صدا و سيما و ديگر رسانه‌ها بايد به سوي ترويج روحيه قناعت و پرهيز ار تجمل و اسراف حركت كنند و خانواده‌ها هم توجه داشته باشند كه شيوه‌هاي رفتاري فرزندان انعكاسي از نوع تربيت خانوادگي آنهاست. روحانيت محترم به عنوان نمايندگان آموزه‌هاي ديني و سيره عملي نقشي برجسته و تعيين‌كننده دارند. زندگي شخصي و شغلي مديران جامعه از همين سنخ است و رعايت اعتدال در اين بخش با حرف و گفتن نمي‌شود بايد عمل كنيم. و به تعبير رهبر معظم انقلاب عمل ما بايستي مؤيد و دليل و شاهد بر حرف‌هاي ما باشد تا اين كه اثر بكند. (بيانات رهبر معظم انقلاب در ديدار رئيس جمهوري و اعضاء هيأت دولت 2/6/1387).

 منبع: صبح گناباد