ابوالفتح جنابذی :

یکی از دانشمندان ، شعرا و اطبا گناباد ابوالفتح جنابذی بود که از اطبا عهد شاه اسماعیل صفوی به شمار میرود طبع موزون داشت در سنه ثنین و تسمعائه(932 ه . ق) به مرض موت مبتلا گردید بیت زیر از او به یادگار مانده است :
شیخ بهلول گنابادی :

حاج شیخ محمد تقی فرزند حاج شیخ نظام الدین بیلندی از علما و روحانیون معاصر گناباد که در واقعه مبارزه با سیاست کشف حجاب رضاخان نقش فعالی را ایفا کرد . او در سال 1314 خورشیدی در مسجد گوهرشاد مشهد منبر رفت و مردم را به مخالفت و قیام علیه حکومت وقت و سیاستهای ضد اسلامی رضا شاه تحریک و تشویق نمود و در تعاقب آن جزئیات از سوی مقامات امنیتی رژیم تحت پیگرد قرار گرفت و مدتی به افغانستان رفت و به دلیل همکاری حکومت افغانستان با حکومت پهلوی سالهای زیادی را در زندان افغانستان گذراند و مدتی در مصر و سایر کشورهای غربی سپری نمود و مقارن انقلاب اسلامی به وطن خود بازگشت
ملامظر منجم :
ملامظفر اهل گناباد و از بزرگترین دانشمندان علم نجوم و هیئت ریاضی بود و در سایر علوم حکمت قدیم نیز تبحر داشته است وی معاصر با شاه عباس بزرگ صفوی و از منجمین دربار وی بوده است تاریخ وفاتش معلوم نیست ولی در 1030 که سال وفات شیخ بهائی است حیات داشته زیرا به طوری که در زندگانی شاه عباس اول می نویسند : 1030 ملا مظفر از احوال کوکب و ضعف حال مشتری و بودن مریخ در برج عقرب استنباط کرد که یکی از علمای بزرگ زمان خواهد مرد و شکستی به مذهب وارد خواهد شد و خبر مرگ شیخ بهاالدین عاملی را داد .

ابومنصور ریابی
ابومنصور از وزرای طغرل بن میکائیل بن سلجوقی موسس دولت سلجوقیان بوده است که از سال چهارصدوبیست و نه هجری تا سال چهار صد پنجاه و پنج سلطنت کرد . مولف کتاب بجیره ( نقاش استرآبادی ) در بیان حالات وزرا سلاجقه بن ارسلان که آخرین ملوک سلجوقی است می نویسد : در سنه تسع و ثمانین و خمسمانه و 589 به سلطنت نشست و وزارت را به خواجه منصور ریابی ارزانی داشت . او مردی بود کافی و خدا ترس یکی از عادت حمیده او آن بود که هر بامداد فرض بگذاری (نماز می خواند )

محمد پروین :
محمد پروین که شهرت گنابادی را از عشقی که به زادگاه خود می ورزید بدان می افزود سال ولادتش 1282 خورشیدی در شهر کاخک بود . خاندان او از روحانیون صاحب امتیاز منطقه بودند . او مقدمات علوم را ازپدر و در مکتبخانه فرا گرفت و از آن پس برای کسب دانش به مدرسه حبیبیه فردوس (تون) و از آنجا به مدرسه ای در قاین رفت . در پانزده سالگی در حجره ای در مدسه فاضل خوان مشهد مشغول به تحصیل در سال 1322 به نمایندگی مردم سبزوار به مجلس شورای ملی رفت و پس از پایان دوران نمایندگی مجددا کار تدریس را درپیش گرفت وی در تنظیم لغت نامه با مرحوم دهخدا همکاری نمود و از بنیانهای اساسی سازمان لغت نامه شد . آخرین فعالیت آن مرحوم همکاری با بنیاد فرهنگ ایران در تدوین فرهنگ تاریخی زبان فارسی بوده است . سرانجام ایشان در سن 75 سالگی به سال 1357 خورشیدی به سرای باقی شتاف . استاد پروین گنابادی در زمینه ترجمه و تألیف ، آثار متعددی از خود به جای گذارده است که به تعدادی از آنها اشاره می گردد :
راهنمای مطالعه ف ترجمه مقدمه ابن خ0لدون ، گزیده مشترک یاقوت حموی تصحیح مطالعه تاریخ بلعمی برگزیده ترجمه تفسیر طبری ، بازیهای محلی گناباد و ....

حاج سید محمد عرب بجستانی :
یکی از علما و معاریف خطه گناباد حاج سید محمد عرب بوده که از توابع عربستان (احسا) و از علمای شیعه بوده و نسبتش به احمد بن علی بن محمد باقر می رسد و در قرن دوازدهم هجری زندگی می کرد . در جوانی به قصد زیارت مشهد مقدس از طریق خلیج فارس و بندعباس و شیراز و یزد و طبس حرکت نموده و از فخرآباد بجستان که در آن موقع سه راه طبس مشهد بوده عبور نموده و پس از برگشت از مشهد مقدس جهت زراعت در فخرآباد سکونت گزیده و نصف آن را خریداری نمود . فرزندانش سید هاشم و سید محمود و حاج سید ابراهیم نیز از علمای زمان خود در آنجا بودند و سید هاشم نماز جمعه می خواند و به واسطه کمال وثوقی که داشتند گاهی از اوقات بعضی از مردم از بجستان برای شرکت در نماز جمعه به فخرآباد می رفتند .

سیاح کلاتی :
از محدثین ، وعاظ و شعرای مهم و مشهور گناباد مرحوم شیخ سیاح کلاتی فرزند رجبعلی متخلص به سیاح بود که در سال 1193 قمری در کلات از قرای براکوه که در شاهنامه نیز از آن یاد شده متولد گردید . جهت تحصیل ابتدا به مشهد سپس به تهران و از آنجا به غرب ایران و عراق عرب حرکت کرد در راه قزوین گرفتار راهزنان شد و و در یکی از شبهای محرم پس پس از گریه زیاد به خواب رفت و یکی از ائمه به خوابش آمد و سه خواسته او را برآورده کرد که خودش در این باب گرفته است :
همیشه شکر خداوند می کند سیاح مرا که فیض شب قدر در محرم داد مرحوم سیاح به هر جایی می رفت از منبر و وعظ او استقبال می شد و سفرههای زیادی به مشهد ، اصفهان ، تهران و عراق و دیگر بلاد نمود بطوریکه در تمام ایران معروف شد و کمتر واعظی در شهرت به پای او می رسید و اشعار خوبی در مدح و مرثیه اهل بیت نیز شسروده است .
سیاح در سال 1253 در حدود هفتاد سالگی در کلات فوت نمود و از او چندین فرزند اناث و ذکور که همگی اهل منبر و وعظ و علم بودند بجای مانده است . روحش شاد یادش گرامی .

سید زین العابدین گنابادی :
سید زین العابدین گنابادی ملقب به عزالدوله پسر سید نظام الدین محمد بود که ذدر کتاب مجمل فصیحی الدین احمد (777 تا 849) و کتاب لطایف الطوائف تألیف علی بن حسین کاشفی (متوفی 939 ه . ق) ذکری از او رفته است مولف کتاب مجمل فصیحی می نویسد :
(( ولادتش در سال 766 اتفاق افتاد و در آنجا به نام مرتضی اعظم سید زین العابدین می نویسد )) سید زین العابدین گنابادی از وزرای مقرب امیر تیمور گورکانی نیز بوده است .

حاج سید علی بجستانی
ایشان از شاگردان مورد اعتماد مرحوم آیت ا.. حاج میرزا حسن شیرازی بوده است و در محل خود خدماتی از حیث امور دینی به مردم نموده و در امر به معروف و نهی از منکر جدیت زیادی داشتند و منبر رفته و دوستان و علاقه مندان زیادی پیدا کرده بود وی فرزندان زیادی داشت که بیشتر آنها از علما بوده و مهمتر از همه آنها سید هادی حائری بجستانی ساکن کربلا بوده که از علما درجه اول بلکه بطوریکه مسموع شده از مراجع تقلید به شمار می رفته .

میرزا شفیع منجم باشی
دومین فرزند ملا مظفر شفیع بود که پس از کور شدن برادرش منجم باشی دربار گردید و تا زمان شاه عباس ثانی این سمت را داشت شاه عباس ثانی فرزند شاه صفی و نبیره شاه عباس بزرگ بود و از پادشاهان کافی و مدرسه نجومیه محسوب می شد وی نسبت به برادرش میرزا شفیع و برادرش محمد تقی و فرزند محمد تقی ، محمدرضا کمال رافت داشت .

ابوبکر عبدالغفار :

یکی از محدثین و فقهای گناباد ابوبکر عبدالغفار بن محمد بن حسین بن علی بن شیرویه است که شرح حال او نیز در معجم البلدان ذکر شده و می نویسد : شیخ محمد صالح ثقه نبیل عفیف بود و ابتدا تجارت می کرد . تا از پیری خانه نشین شد و برکتی یافت که پس از آن نیز حدود چهل سال تمام روایت حدیث می نمود و اهل علم از او حدیث ها شنیدند و کوچکترین سهوی از سهوهای سایر شیوخ را نداشت و تا پایان عمر گوش و چشم و عقلش پای برجا بود و تنها قوه بینایی او قدری ضعف پیدا کرد . از اساتید اصفهان و نیشابور استمناع حدیث می نمود و جماعتی از شیوخ از او حدیث شنیدند و پیش از او هم مردند . تولدش در سال 414 و وفاتش در ماه ذی الحجه سال 510 بود .

برخي از مشاهير و دانشوران گنابادي
1 – ابويعقوب اسحاق
2 – ابوبكر عبدالغفار
3 – عبدالعزيزبن الاخضر
4 – ابومنصور ريابي
5 – ابوالفتح جنابذي
6 – آنسي ( قطب الدين ميرحاج)
7 – بهجتي شهري
8 – بهلول گنابادي
9 – ملاعبدالصمد بيلندي
10 – پروين گنابادي
11 – حزيني گنابادي
12 – سيدعلي بجستاني
13 – خواجه اختيار منشي     14 – سيدزين العابدين گنابادي
15 – سيدعمادالدين محمود
16 – سنائي گنابادي
17 – سياح كلاتي
18 – محمدابراهيم كرباسي كاخكي
19 – سيدمحمدباقر گنابادي
20 – سلطانعلي گنابادي
21 – ملامظفر گنابادي
22 – محمدتقي منجم
23 – ميرزا شفيع منجم باشي
24 – ميرزابيك مورخ
25 – مسعود النوكي
26 – حاج سيدمحمد عرب بجستاني

ملامظفر گنابادی

محمد پروین گنابادی